Portal miłośników historii Pomorza Zachodniego

Portal miłośników historii Pomorza Zachodniego

Wczesnośredniowieczne grodzisko w Bielikowie

Autorzy: Jacek Kuczkowski, Andrzej Kuczkowski

Impulsem do zainteresowania się tym obiektem była wycieczka terenowa w okolice Bielikowa z członkami Stowarzyszenia Historycznego „Pamięć i Tożsamość” w Brojcach. Dziękuję Panu dr. Andrzejowi Janowskiemu z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Szczecinie za udostępnienie materiałów oraz pomoc merytoryczną.

###

W gminie Brojce znajdują się dwa średniowieczne grodziska (Starnin[1] i Bielikowo). W tym krótkim artykule chciałbym zaprezentować grodzisko w Bielikowie. Znajduje się ono w widłach Mołstowy i Regi (il. 1, 2) w odległości 1 km na zachód od współczesnej wsi.

11

  1. 1. Bielikowo, rzeka Mołstowa i Rega z lotu ptaka. Zaznaczone położenie grodziska (źródło mapy www.geoportal.gov.pl)

Pierwsze, naukowe zainteresowania grodziskiem w Bielikowie przejawiał Ludwig Giesebrecht[2]. Natomiast Emil Walter w swojej pracy[3] dokonał próby skatalogowania znalezisk i stanowisk archeologicznych z terenu m. in powiatu gryfickiego. Są to grodziska w Bielikowie (il. 3), Gołańczy Pomorskiej, Trzygłowiu, Modlimowie, Witnie i Wyszoborze; skarby z Modlimowa, Wicimic i Płotów/Reska oraz informacje o odkryciach w Baszewicach i Mrzeżynie. Badacz ten też podał, iż grodzisko w Bielikowie znane jest od 1825 roku[4].

12

Il. 2. Bielikowo, Mołstowa i Rega z lotu ptaka. Mapa ukazująca ukształtowanie terenu (źródło mapy www.geoportal.gov.pl)

Kolejnym badaczem, który zajmował się grodziskiem w Bielikowie był Johann Malotki[5]. W 1929 roku pastor Malotki, pisał w miesięczniku „Heimatklange”[6] o odkryciu grodziska wczesnośredniowiecznego na terenie gruntów wsi Bielikowo,  a dokładnie 1 km na zachód od wsi, przy ujściu Mołstowy do Regi. Miejsce to było określane przez miejscową ludność mianem Góry Zamkowej (Schlossberg). J. Malotki wspominał, iż zachęcony przez właściciela pola, na którym ów gród się znajdował – pana Polzina – wizytował Górę Zamkową 18 października.

 13

  1. 3. Grodzisko w Bielikowie, (ilustracja za Baltische Studien, Neue Folge, Band 47, 1960, tab. 5.

Dzięki jego dosyć szczegółowemu opisowi znamy ówczesny stan zachowania grodziska. Pastor wspominał, iż znajduje się ono około 180 m od ujścia Mołstowy. System fortyfikacji czytelny był w postaci szerokiego na około 20 m i płytkiego przekopu fosy oraz wału, który był widoczny na odcinku około 30 m. Miał on wówczas maksymalnie 2,5 m wysokości. Za tymi umocnieniami rozciągał się majdan obiektu o długości 40 m, który sięgał wysokości około 4 m i łagodnym stokiem schodził ku rzece. Obiekt już wówczas był regularnie niszczony poprzez użytkowanie go jako grunty orne.

Pan Polzin poinformował pastora o jakichś robotach ziemnych, których głębokość sięgała nawet 1 m. W czasie tych prac miano natrafić na wiele przedmiotów o „słowiańskiej ornamentyce”. Wśród znalezisk na uwagę zasługiwały przęślik gliniany oraz grot włóczni z szerokim ostrzem. Już wcześniej na grodzisku miano znaleźć małą osełkę z otworkiem do zawieszania, sierp żelazny o długości 25 cm oraz kości zwierzęce, wśród których zidentyfikowano szczątki jelenia. Ponadto na cały m obiekcie – od wału po rzekę – na głębokości 25 cm znajdowane były ułamki ceramiki, gruz ceglany, przepalone szczątki oraz warstwa spalenizny. Pan Polzin miał zobowiązać się do zachowania obiektu w dobrym stanie dla następnych pokoleń. Poza tym wszystkie zebrane przez siebie zabytki przekazał do muzeum trzebiatowskiego, gdzie zainwentaryzowano je pod numerami 304 – 308[7].

 Przypisy: 

[1] Wieś Starnin leży obecnie na terenie gminy Rymań. Jednakże samo grodzisko oddalone od wsi, położone na lewym brzegu Mołstowej znajduje się na terenie gminy Brojce.

[2] L. Giesebrecht, Das Pommersche Landwehr an der Ostsee. „Baltische Studien”, 1845, r. XI, z. 2, s. 7–8.

[3] E. Walter, Praehistorische Funde zwischen Oder und Rega Königliches Marienstifts-Gymnasium zu Stettin, Stettin, Oster-Programm, 1889, s. 8, nr 20, 25, 27, 29, 30; s. 9, nr 34; s. 10–57; s. 26, nr 247.

[4] E. Walter przy okazji grodziska w Bieliowie informuje, iż po lewej stronie drogi na Mołstowo znajdują się trzy grobowce o obstawach kamiennych o czworokątnym kształcie leżących na osi wschód – zachód. Długość ich wynosi 20 kroków. Największy kamień skierowany jest na wschód. W konstrukcjach znajdowane były liczne ułamki ceramiki.

[5] Johann Malotki był kierownikiem Związku Krajoznawstwa i Ochrony Regionu w Trzebiatowie nad Regą (Verein für Heimatkunde und Heimatschutz Treptow an der Rega). Instytucję tą powołano do życia w 1913 roku. Związek statutowo obowiązany był do gromadzenia i badania zabytków kultury oraz przyrody regionu. W roku powstania otworzono pierwszą wystawę muzealną. Eksponaty tam zgromadzone stały się trzonem późniejszych zbiorów Muzeum Regionalnego (Heimatmuseum) w Trzebiatowie. Funkcję kierownika, J. Malotki pełnił aż do zamknięcia placówki pod koniec II wojny światowej.

[6] Johann Molotki, Der Burgwall bei Behlkow, “Haimatklänge”, nr 11, November 1929.

[7] J. Molotki, Der Burgwall… dz.cyt.

Poniżej fotorelacja z wycieczki terenowej w okolice Bielikowa z członkami Stowarzyszenia Historycznego „Pamięć i Tożsamość”:

Bielikowogrodzisko

Michał Zinowik • 15 listopada 2015


Previous Post

Next Post