Portal miłośników historii Pomorza Zachodniego

Portal miłośników historii Pomorza Zachodniego

Dendroflora parków miasta Trzebiatów

Autor: Dr Zbigniew Sobisz – Zakład Botaniki i Genetyki, Instytut Biologii i Ochrony Środowiska, Akademia Pomorska, Słupsk                

Trzebiatów jest jednym z najcenniejszych miast Pomorza Zachodniego ze względu na  jego zabytkowy charakter. W najstarszej części miasta zachowany jest średniowieczny układ ulic na planie szachownicy, pozostały do dziś fragmenty murów obronnych z XIII i XIV wieku z legendarną Basztą Kaszaną z XIV wieku. W obrębie Starego Miasta  zachował się gotycki kościół p.w. Macierzyństwa Najświętszej Marii Panny, kaplica Św. Ducha, a na prostokątnym rynku gotycko-barokowy ratusz z XV wieku[1]. W 1996 roku w uznaniu wielkiej wartości historycznej, jako jedna z siedmiu miejscowości w Polsce, Trzebiatów został zakwalifikowany do rządowego programu pn. Ratowanie miasteczek historycznych[2].

Na terenie Trzebiatowa zidentyfikowano 265 taksonów drzew i krzewów, w tym 86 –nagonasiennych i 179 – roślin okrytonasiennych. W zadrzewieniu Trzebiatowa 114 taksonów to odmiany uprawne (kultywary). Wśród pozostałych  151 gatunków – 58 to gatunki rodzime, których naturalne stanowiska są w Polsce, co stanowi 38% dendroflory. Pozostały odsetek (72%) stanowią drzewa i krzewy obcego pochodzenia, wśród których dominują gatunki amerykańskie i azjatyckie [3].

Praca przedstawia stan zachowania  parków i zieleni wysokiej miasta Trzebiatów:  pałacowy, miejski – Królewski Gaj, przy podwójnej fosie i  Jaromin. Założenia zasługują na uwagę, nie tylko ze względu na udział interesującej dendroflory, ale dobrze zachowaną infrastrukturę parkową. Badania nad florą roślin naczyniowych parków prowadzono w latach 2007-2008. Poza szczegółowymi spisami florystycznymi, mierzono obwody okazałych  drzew na wysokości 130 cm od ich podstawy (pierśnica). Nazewnictwo roślin naczyniowych podano za Mirkiem i in.[4]. Nomenklatura drzew i krzewów jest zgodna z pracą Senety i Dolatowskiego[5].

W charakterystyce parków podano kursywą niemieckie nazwy fizjograficzne obowiązujące do 1945 roku[6]. W przypadku Królewskiego Gaju podano numer i datę wpisu do rejestru zabytków za Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Szczecinie.

 Park pałacowy

            Pałac w Trzebiatowie powstał w wyniku przebudowy średniowiecznego klasztoru norbertanek na książęcą siedzibę. O miejscu, gdzie miała znajdować się  siedziba księżnej Anastazji – wiadomo, że obok posadowiono kościół św. Mikołaja, który w źródłach wymieniony został po raz pierwszy w 1287 roku[7]. Budowa klasztoru norbertanek prowadzona była  najprawdopodobniej przez cały XIV wiek. Dawną siedzibę księżnej i kościół połączono od strony wschodniej nowym skrzydłem usytuowanym równoległe do kanału młyńskiego – Młynówki (Mühlengraben). W ten sposób powstało klaustrum z dwoma skrzydłami mieszkalnymi i kościołem, ustawionymi wokół klasztornego dziedzińca[8]. Na dziedzińcu norbertanki założyły ogród klasztorny – wirydarz, który usytuowano za skrzydłem wschodnim, na skarpie opadającej do kanału młyńskiego[9]. Był to prawdopodobnie pierwszy ogród założony w kwartale miasta ograniczonym ulicami Wojska Polskiego-Sienkiewicza i Młynówką. Można się tylko domyślać, że uprawiano tam warzywa i zioła, bowiem norbertanki zajmowały się ziołolecznictwem.

            Kolejna informacja o istnieniu w tym miejscu ogrodu ozdobnego pochodzi z 1750 roku. Zamieszkał wtedy w pałacu Herzog Friedrich Eugen von Württemberg – dowódca miejscowego garnizonu. W 1753 roku ożenił się z Friderike Sophie Dorothea von Brandenburg-Schwedt. W tymże roku rozbudował skrzydło południowe, w którym mieszkał z małżonką i na półwyspie założył ogród w stylu francuskim[10]. W ogrodzie posadzono byliny i wiele krzewów. Później na skarpie, w nawiązaniu do ówczesnej sztuki ogrodniczej utworzono żywopłoty. Tutaj książę Friedrich Eugen organizował koncerty, przedstawienia teatralne i zabawy dla swojego szwadronu[11].

Do pałacu prowadzi dwurzędowa aleja lip drobnolistnych Tilia cordata o obwodach pni: 350, 335, 330, 300, 240, 200 cm. . Obok niej rośnie dwuprzewodnikowy klon polny Acer campestre o obwodzie 285 cm. W narożniku parku pałacowego, obok parkingu rosną: kasztanowiec czerwony Aesculus xcarnea (220 cm) i dąb szypułkowy Quercus robur (270 cm obwodu).

Przed pałacem na zadbanym klombie dominują nasadzenia jałowca pospolitego Juniperus communis i jego amerykańskich odmian: płożącego Juniperus horizontalis, Pfitzera J. xpfitzeri oraz wirginijskiego odm. ‘Skyrocket’ Juniperus virginiana ‘Skyrocket’. Towarzyszą im inne gatunki amerykańskiego pochodzenia – żywotniki: olbrzymi odm. Zebrina Thuja plicata ‘Zebrina’ i zachodni T. occidentalis. Obok zwartej grupy jałowców i żywotników na uwagę zasługuje forma drzewiasta objętego ochroną prawną cisa pospolitego Taxus baccata o trzech pniach (90, 75 i 70 cm obwodu). Do innych przedstawicieli nagonasiennych w tej części parku zaliczono nasadzenia: cyprysika groszkowego Chamaecyparis pisifera, jodły pospolitej Abies alba, modrzewia europejskiego Larix decidua, sosny czarnej  Pinus nigra, świerka kłującego Picea pungens. Uzupełnieniem drzewostanu klombu przed pałacem są przedstawiciele okrytonasiennych. Należy do nich klon jawor odm. ciemnopurpurowej Acer pseudoplatanus ‘Atropurpureum’ o obwodzie pnia 165 cm, buk pospolity odm. zwisającej Fagus sylvatica ‘Pendula’, ognik szkarłatny Pyracantha coccinea  oraz jego kultywar Pyracantha ‘Orange Glow’, takson bardzo odporny na parch. Przed pałacem rośnie także jabłoń purpurowa Malus xpurpurea, ozdobne drzewo powstałe ze skrzyżowania azjatyckich jabłoni z sekcji Sorbomalus  i europejskich z sekcji Malus[12]. Obok niej posadzono wierzbę płaczącą Salix xsepulcralis ‘Chrysocoma’ i śliwę mirabelkę Prunus domestica subsp. syriaca.

Od strony ul. Wojska Polskiego wzdłuż ogrodzenia uwagę zwraca szpaler złożony z sześciu jarząbów mącznych  Sorbus aria i dwóch jesionów wyniosłych Fraxinus excelsior. Jarząb mączny jest rzadko sadzonym drzewem, ze względu ma wymagania troficzne, preferuje bowiem gleby zasadowe. Jego twarde drewno służyło niegdyś do wyrobu przekładni i zębatek. W dawnych wiekach określano go ‘zwiastunem słoty’, gdyż widok białych od spodu liści uznawano za oznakę nadciągającego deszczu[13].

Polanę parkową od ul. Sienkiewicza oddziela szpaler głogów dwuszyjkowych Cratageus laevigata, złożony z 6 okazów  o obwodach 105-125 cm. W runie  tego szpaleru zanotowano występowanie komosy wielonasiennej Chenopodium polyspermum i  fiołka wonnego Viola odorata. Ten ostatni takson należał do często uprawianych roślin. Towarzyszyła ona człowiekowi od starożytności ze względu na wielorakie znaczenie. Początkowo wykorzystywano ją w rytuałach i obrzędach religijnych, później uprawiana była jako pięknie pachnąca roślina ozdobna, a także jako lecznicza i symboliczna[14]. Na końcu szpaleru  od strony Młynówki rośnie chroniony cis pospolity Taxus baccata o obwodach pni 0,95 i 0,55 cm. Towarzyszy mu pomnikowy klon pospolity Acer platanoides o obwodzie pnia 405 cm. Od strony Placu Zjednoczenia na  końcu szpaleru głogowego rośnie grupa 2 klonów pospolitych (260 i 235 cm) i robinia akacjowa Robinia pseudoacacia z licznymi odrostami korzeniowymi o obwodzie 300 cm. Ciekawym uzupełnieniem kompozycji parku są żywopłoty tawuły van Houtte’a  Spiraea xvanhouttei.

Na skarpie opadającej w kierunku Młynówki i jej wierzchowinie, gdzie był niegdyś ogród Friedricha Eugena von Württemberga zachował się starodrzew liściasty. Dominują tu  klon pospolity, buk pospolity, jesion wyniosły, natomiast nad brzegami Młynówki olsze czarne Alnus glutinosa.  Po wielu pniach olsz i jesionów pnie się chmiel zwyczajny Humulus lupulus oraz objęty ochroną prawną bluszcz pospolity Hedera helix. Pozostałością  po  starym sadzie,w tej części parku jest kilka grusz pospolitych Pyrus pyraster. Warstwę podszytu stanowią bez czarny Sambucus nigra, leszczyna pospolita Corylus avellana, śnieguliczka biała ymhoricarpos albus oraz podrost robini akacjowej i wiązu górskiego Ulmus glabra.  Na zboczparkowej skarpy rośnie interesująca roślina – szczeć sukiennicza Dipsacus sativus, która w stanie dzikim jest nieznana. Od wczesnego średniowiecza kwiatostany tej rośliny były  stosowane do gręplowania wełny i czesania tkanin wełnianych[15]. Niewykluczone, że szczeć sukiennicza jest świadectwem uprawy roślin przemysłowych w dawnym ogrodzie założonym przez rodzinę von Württemberg.

 Park miejski – Królewski Gaj (Königshain) (A-987, 29.X.1982)

Park założono na Przedmieściu Gryfickim (Greifenberger Vorstadt) w latach 1842-1844. Uroczyste otwarcie Królewskiego Gaju nastąpiło 9 czerwca 1844 roku[16]. Inicjatorem założenia parku i architektem był pułkownik Bernhard Joachim von Plehwe, dowódca 4. Królewskiego Pułku Ułanów (Kgl. 4. Ulanen-Regiment) stacjonującego w Trzebiatowie. Historię założenia i rozbudowy parku z lat 1844-1902, dokumentują akta zachowane w Geheimen Staatsarchiv w Berlinie[17].  Pułkownik von Plehve przy pomocy żołnierzy podjął się wykonania większości prac przy porządkowaniu terenu i sadzeniu drzew i krzewów. Łącznie w parku posadzono 40 000 drzew leśnych z lasów miejskich, 6000 wierzb, 350 drzew owocowych i 250 krzewów ozdobnych ze szkółek w Poczdamie (Potsdam) i Stargardzie Szczecińskim (Stargard)[18].

Przy zakładaniu parku wykorzystano naturalne warunki morfologiczne tego terenu. Bogactwo rzeźby terenowej podkreślały pagórki morenowe – Wzgórze Młyńskie (Windmühlenberg) i wzgórze gliniane (Lehmberg), strumień (Lehmbergs Graben) oraz staw z wyspą. Teren przeznaczony pod park zajmował 33 morgi pruskie (ok. 8,5 ha) i kształt zbliżony do trójkąta[19]. Dziś teren parku ma powierzchnię 24,8 ha i składa się z dwóch części – park przy stadionie (12 ha) i część leśna (12,8 ha) [20].

Park przy stadionie położony jest na płaskim terenie, od południa przylega do ul. Łąkowej, a od północy na wąskim odcinku do ul. Sportowej. Teren parku przecinają równolegle dwie aleje parkowe. Łączą się one w północnej części z aleją lip drobnolistnych Tilia cordata prowadzącą do bramy stadionu, a w południowej z trzyrzędową aleją, w której przeważa wiąz górski Ulmus glabra.  W alei lipowej zanotowano dwa drzewa o cechach pomnikowych o obwodach 340 i 335 cm.  W środkowej części alei parkowej ustawiony jest pomnik na cokole granitowym, przedstawiający walczącego mężczyznę ze smokiem. W tej części parku w drzewostanie liściastym, w którym dominuje klon jawor Acer pseudoplatanus  i klon pospolity A. platanoides, spotyka się drzewa obcego pochodzenia: dąb czerwony Quercus rubra, kasztanowiec pospolity Aesculus hippocastanum, daglezja zielona Pseudotsuga menziesii.  Obok daglezji rośnie opatrzony tabliczką pomnik  przyrody – klon jawor o obwodzie 255 cm.  Uzupełnieniem drzewostanu tej części parku jest klon polny Acer campestre. Ten wytrzymały gatunek występuje w Europie od Atlantyku po Syberię  i jest taksonem długowiecznym, niektóre europejskie osobniki liczą 500 lat[21].

Park przy stadionie połączony jest z parkiem leśnym wąskim zadrzewienia, którego środkiem przebiega grobla, na osi której znajduje się Staw Łabędzi z wyspą. Staw Łabędzi (Schwanenteich) powstał w połowie lat 20. ubiegłego wieku, gdy burmistrzem był Wilhelm von Falck. Wykopanie stawu stało się możliwe, dzięki melioracji podmokłych łąk w obniżeniu terenowym. System rowów odwadniających jest do dzisiaj czytelny w terenie.   Pierwotnie na stawie w kształcie prostokąta pozostawiono dwie małe wysepki, a na brzegach  stawu założono rabaty kwiatowe[22]. Od strony parku leśnego do stawu prowadziły kamienne schody. Dzisiaj brzegi stawu otaczają olsze czarne Alnus glutinosa, brzozy: brodawkowata Betula pendula i omszona B. pubescens, wierzby białe Salix alba i topole kanadyjskie Populus xcanadensis. Pod ich okapem zanotowano duże płaty derenia białego Cornus alba oraz  rdestowca ostrokończystego Reynoutria japonica. Gatunek ten zaliczony do taksonów inwazyjnych i ma tendencje do rozprzestrzeniania się na terenie całego kraju[23]. Interesujący projekt zagospodarowania stawu i jego otoczenia przedstawił Trusiewicz[24]. Park leśny zajmuje zachodnią część Królewskiego Gaju o urozmaiconej, pagórkowatej rzeźbie terenu, w której różnice wysokości wynoszą 15 m. Ta część parku jest mocna pofałdowana i posiada liczne skarpy, doły poeksploatacyjne i naturalne pagórki, które wykorzystano jako tory saneczkowe. Teren parku posiada gęstą sieć ścieżek i alei, z których najszersza stanowi oś parku i przebiega na linii N-S. Dominuje tu żyzna buczyna niżowa Galio odorati-Fagetum, zbiorowisko ze zwartym udziałem buka pospolitego Fagus sylvatica i perłówką jednokwiatową Malica uniflora w runie[25].  Zanotowano wśród tych drzew drzewa pomnikowe o obwodach 380 i 390 cm. Uzupełnieniem drzewostanu są drzewa liściaste: klon pospolity Acer platanoides, jesion wyniosły Fraxinus excelsior, lipy: drobnolistna Tilia cordata i szerokolistna T. platyphyllos, dąb bezszypułkowy Quercus robur, grab pospolity Carpinus betulus. Znacząco mniejszy udział w tworzeniu tego zbiorowiska leśnego mają rodzime drzewa iglaste: sosna pospolita Pinus sylvestris  i świerk pospolity Picea abies. Spośród gatunków obcych na uwagę zasługuje sosna wejmutka Pinus strobus, której obwód pnia (280 cm) wskazuje na nadanie mu statusu pomnika przyrody[26]. Warstwę podszytu stanowią: bez czarny Sambucus nigra, śnieguliczka biała Symphoricarops albus, leszczyna pospolita Corylus avellana, trzmielina pospolita Euonymus europaea, głogi: jednoszyjkowy Crataegus monogyna i dwuszyjkowy C. laevigata i złotokap pospolity Laburnum anagyroides. Do gatunków objętych ochroną prawną należą: przytulia wonna Galium odoratum, kruszyna pospolita Frangula alnus,  barwinek pospolity Vinca minor i bluszcz pospolity Hedera helix.

 Park przy podwójnej fosie (Doppelte Graben) (A-199, 01.II. 1957)

            Zespół średniowiecznych murów obronnych w Trzebiatowie podlega prawnej ochronie konserwatorskiej. Bezwzględnej ochronie podlegają wszystkie elementy (w tym ruiny) historycznej substancji budowlanej, a także teren dawnych fos i wałów  w zakolu rzeki Regi[27]. 6 stycznia 1299 roku książę Bogusław IV zezwolił mieszkańcom otoczyć miasto fosami, częstokołami, bramami, czatowniami, murami i wałami. Książę przekazał na ten cel połowę dochodu z mennicy miejskiej i opłat celnych oraz dochody z podatków i kar sądowych[28]. Dzięki temu budowę murów rozpoczęto na początku XIV wieku. Z dokumentów wiadomo, że Trzebiatów broniony był systemem umocnień wodno-ziemnych, głównie nurtem rzeki Regi oraz fosą wykopaną przed 1307 rokiem, po stronie południowej. Na dnie fosy powstały wały usypane z ziemi wybranej podczas kopania rowów[29].

            Podwójna fosa położona jest przy ul. Wojska Polskiego w kwartale ulic Żółwiej i Wąskiej. Przy ul. Żółwiej jest kościół ewangelicko-augsburski p.w.  Św. Jana Ewangelisty. Kościół i pastorówka tworzą jedną bryłę, z której wznosi się 35-metrowa wieża z dwoma dzwonami odlanymi w 1931 roku[30]. Po przeciwnej stronie, przy ul. Wąskiej zachowały się mury obronne, w których zachowane są odcinki z dużą ilością  cegieł gotyckich[31].

            Na zboczu fosy od strony ul. Żółwiej rosną klony pospolite Acer platanoides  i jesiony wyniosłe Fraxinus excelsior. Po kilku pniach jesionów pnie się bluszcz  pospolity Hedera helix. W podszycie notowano bez czarny Sambucus nigra i jaśminowiec wonny Philadelphus coronarius oraz podrost wiązu górskiego Ulmus glabra. U podnóża zbocza rosną dwa amerykańskiego pochodzenia: pomnikowy kasztanowiec pospolity Aesculus hippocastanum o obwodzie pnia 425 cm oraz  kasztanowiec czerwony Aesculus xcarnea. Ten ostatni to mieszaniec kasztanowca pospolitego A. hippocastanum i kasztanowca krwistego A. pavia, który powstał w Niemczech około 1800 roku. Jego rodzic A. pavia trafił do Europy w 1711 roku i jemu zawdzięcza czerwoną barwę kwiatów.  Ze względu na wysoką odporność na przemarzanie i  choroby jest sadzony w parkach i ogrodach[32].

            Od strony ul. Wąskiej starodrzew parku stanowi klon pospolity i lipa szerokolistna Tilia platyphyllos. Na wierzchowinie fosy, przy murach staromiejskich uwagę zwracają gatunki mające cechy pomnika przyrody: objęty ochroną prawną bluszcz pospolity o czterech pędach o obwodach 105, 85, 60 i 55 cm oraz klon pospolity o obwodzie 290 cm. Przy placu zabaw rośnie żywotnik zachodni Thuja occidentalis, głogi: dwuszyjkowy Cratagus laevigata oraz  pośredni odm. pełnokwiatowej różowej C. xmedia ‘Rubra Plena’. Pod okapem tego ostatniego stwierdzono stanowisko komosy strzałkowatej Chenopodium bonus-henricus – gatunku rzadkiego we florze Pomorza[33]. Za budynkiem sali gimnastycznej Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych im. Zbigniewa Herberta rosną krzewy pochodzenia azjatyckiego: irga rozkrzewiona Cotoneaster divaricatus, żylistek szorstki Deutzia scabra i pigwowiec japoński Chaenomeles japonica.

 Park Jaromin (=Joramin) (Heilanstalt b. Treptow) (A-169, 15.VI.2004)

Ten śródleśny park powstał po 1900 roku, kiedy zakładano Prowincjonalny Zakład Leczniczy, który uchodził za nowoczesną klinikę chorób psychicznych[34]. Budowę Zakładu rozpoczęto w roku 1899 (z tego okresu pochodzi wieża ciśnień) i kontynuowano jego rozbudowę w latach 1920-1930. W 1903 dr Evler otworzył tu prywatną klinikę. Z dniem 1 stycznia 1991 roku powstał Dom Pomocy Społecznej, powołany Zarządzeniem Wojewody Szczecińskiego.

Park jako założenie krajobrazowe na pagórkach morenowych, do dzisiaj zachował czytelny naturalistyczny układ. Do jego tworzenia wykorzystano fragment Trzebiatowskiego Lasu (Treptower Stadt Wald). Dominującym zbiorowiskiem leśnym w parku jest acidofilna buczyna niżowa Luzulo pilosae – Fagetum[35]. Gatunkiem charakterystycznym tego zespołu jest buk pospolity Fagus sylvatica i kosmatka owłosiona Luzula pilosa. W parku oba gatunki występują w towarzystwie śmiałka pogiętego Deschampsia flexuosa, wiechliny gajowej Poa nemoralis, kokoryczki wielokwiatowej Polygonatum multiflorum i szczawika zajęczego Oxalis acetosella. W podszycie, oprócz podrostu drzew,  występują krzewy: leszczyna pospolita Corylus avellana, bez czarny Sambucus nigra i tawuła wierzbolistna Spiraea salicifolia.

Uzupełnieniem drzewostanu są drzewa liściaste: buk pospolity Fagus sylvatica, klony: pospolity Acer platanoides i  jawor A. pseudoplatanus, wiąz polny Ulmus minor, lipa drobnolistna Tilia cordata oraz grab zwyczajny Carpinus betulus. Spośród tych ostatnich na uwagę zasługują dwa drzewa o obwodach 230 i 240 cm. Oprócz drzew liściastych rosną również drzewa iglaste: świerk pospolity Picea abies, jodła pospolita Abies alba i modrzew europejski Larix decidua. Od bramy głównej prowadzi aleja modrzewiowo-lipowa, przy której rośnie grupa daglezji zielonych Pseudotsuga menziesii o obwodach 270, 260 i 195 cm oraz buk pospolity o pomnikowych wymiarach (435 cm obwodu). Po prawej stronie od alei mieści się boisko sportowe, wokół  którego rośnie drzewostan bukowy z domieszką dębu szypułkowego Quercus robur. W runie rośnie objęta ochroną prawną przytulia wonna Galium odoratum, kokoryczka wielkokwiatowa Polygonatum multiflorum, konwalijka dwulistna Maianthemum bifolium i pszeniec gajowy Melampyrum nemorosum. Przy oddziale IV w drzewostanie dominuje świerk pospolity, któremu towarzyszą drzewa liściaste: brzoza brodawkowata Betula pendula, grab pospolity, lipa drobnolistna, buk pospolity i dąb szypułkowy. Podobny drzewostan zanotowano przy oddziale II. Buk pospolity rosnący w narożniku oddziału ma obwód pnia 310 cm. Przy budynku Warsztatów Terapii Zajęciowej uwagę zwraca szpaler dębów szypułkowych o obwodach 310, 265 i 250 cm. Pod ich okapem rośnie chroniona konwalia majowa Convallaria majalis.

Walory krajobrazowe parku podnosi zadbana rabata z ogrodem skalnym (ogród japoński z czerwoną bramą…).  Rabata otoczona jest żywopłotem ze śnieguliczki białej Symphoricarpos albus. Układ kompozycyjny tworzą drzewa i krzewy iglaste sadzone na przemian z krzewami liściastymi. Przedstawicielami nagonasiennych są: jodła koreańska Abies koreana, żywotnik zachodni Thuja occidentalis, jałowiec płożący Juniperus horizontalis i cyprysik groszkowy Chamaecyparis pisifera. Taksony okrytonasienne tworzą zwarte grupy o białych, żółtych, fioletowych i amarantowych kwiatach: jaśminowiec wonny Philadelphus coronarius, irga pozioma Cotoneaster horizontalis,  róża dzika Rosa canina, pięciornik krzewiasty Potentilla fruticosa, pigwowiec japoński Chaenomeles japonica, lilak pospolity Syringa vulgaris,  sumak octowiec Rhus typhina. Ten ciekawy układ rabaty uzupełnia wierzba płacząca Salix xsepulcralis ‘Chrysocoma’ i trzmielina Fortune’a Euonymus fortunei. Przy bloku kuchennym zwraca uwagę park Milenijny z żywopłotem żywotników zachodnich, po których rozściela się chroniony wiciokrzew pomorski Lonicera periclymenum. Oczko wodne obudowane ciosami kamiennymi  otaczają kępy derenia białego Cornus alba i rudbekii nagiej Rudbeckia laciniata. Obok oczka wodnego rożnie grupa dębów szypułkowych i jesionów wyniosłych. Pod ich okapem rośnie fiołek wonny Viola odorata i gatunki chronione: barwinek pospolity Vinca minor i bluszcz pospolity Hedera helix.

 Streszczenie

W gminie Trzebiatów w latach 2007-2008 prowadzono badania terenowe w 5 parkach wiejskich ujętych w ewidencji konserwatorskiej, tj. Chomętowo, Lewice, Mirosławice, Nowielice i Wlewo.  Założenia zasługują na uwagę, nie tylko ze względu na udział interesującej dendroflory, ale dobrze zachowaną infrastrukturę parkową. Z tego też względu powinny znaleźć się na liście obiektów zabytkowych.

Na ich terenie zanotowano wiele cennych gatunków i odmian drzew i krzewów. Na podkreślenie zasługuje fakt dobrze zachowanych szpalerów, alei, żywopłotów i grup drzew. Do interesujących należy szpaler grabowy w parku w Chomętowie, szpaler jesionowy w Lewicach i aleje lipowe w parku w Nowielicach. Wiele okazów drzew zaliczono do pomnikowych, czego przykładami są: dąb szypułkowy Quercus robur (510 cm) w parku w Wlewie,  lipa drobnolistna Tilia cordata (385 cm) w Mirosławicach, lipa szerokolistna Tilia platyphyllos  (380 cm) w Chomętowie oraz jesiony wyniosłe Fraxinus excelsior (360, 340 cm) w Lewicach.

 Z gatunków rzadkich w regionie godne odnotowania są: komosa strzałkowata Chenopodium bonus-henricus w Lewicach, bluszcz pospolity Hedera helix i konwalia majowa Convallaria majalis w Wlewie. Parki gminy Trzebiatów, mimo częściowej dewastacji, są cennymi obiektami przyrodniczymi zasługującymi na specjalną troskę.

 Przypisy:

[1] L. Turek-Kwiatkowska, W Filipowiak, H. Lesiński, W. Myślenicki, Z. Radacki. Zarys dziejów miast i osiedli województwa szczecińskiego. Miesięcznik Pomorza Zachodniego, 1961, 1/5, s. 7-158; J.K. Rachański, Trzebiatów i okolice. Ref. Planowania i Promocji UMiG Trzebiatów, 2001 (mskr.)

[2] J.K. Rachański, Trzebiatów i okolice. Ref. Planowania i Promocji UMiG Trzebiatów, 2001 (mskr.)

[3] M. Kubus, A. Neider, B. Skorodecka. Drzewa i krzewy miasta Trzebiatów. Folia Univ. Agric. Stetin. Ser. Agricultura, 2003, 231(92), s. 75-92

[4] Z. Mirek, H. Piękoś-Mirkowa, A. Zając, M. Zając, Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. „Biodiversity of Poland”, 2002, nr 1, s. 9-442.

[5] W. Seneta, J. Dolatowski, Dendrologia, PWN, Warszawa, 2000, s. 5-559.

[6] M. Kaemmerer, Ortsnamenverzeichnis der Ortschaften jenseits von Oder und Neiße. Verlag Gerhard Rautenberg, Leer, 1988, s. 3-230; T. Białecki (red.) Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza  Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Książnica Pomorska, Wydz. Hum. Uniwersytetu Szczecińskiego, AP w Szczecinie, 2002, s. 7-414

[7] H. Hoogeweg, Die Stifter and Klöster der Provinz Pommern. Stettin, 1924, s. 758-768; J. v. Malotki, Der Treptower Schloß, Unser Pommerland, 1928, t. 5/6, s. 246.

[8] K. Kalita-Skwirzyńska, Rezydencja w Trzebiatowie – od klasztoru do pałacu. W: Trzebiatów – spotkania pomorskie, red. J. Kochanowska, Szczecin, 2003, s.105-121.

[9] T. Nawrolski, R. Rogosz . Zespół klasztorno-pałacowy w Trzebiatowie w świetle badań archeologiczno-architektonicznych. Materiały Zachodniopomorskie, 1982, t. 28, s. 51-160

[10] M. v. Steinkeller, Aus der Vergangenheit des Stadt Treptow a.d.Rega und ihrer Umgebung. Stuttgard , 1889, s. 12-13.

[11] E. Gutsche, Schlösser und Herrenhäuser in Pommern. L&H Verlag GmbH, Hamburg, 2006, s. 151-153.

[12] B.T. Kremer, Drzewa. Leksykon przyrodniczy. Świat Książki, Warszawa, 1995, s. 184-185.

[13] T. Russell, C. Cutler, M. Walters, Drzewa świata. Universitas Kraków, 2008, s. 400-401.

[14] A.A. Grossgeym, Viola L. W: Flora Kavkaza. Izdat. Akad. Nauk SSSR, Moskva-Leningrad, 1962, t. 6, s. 109-209.

[15] M. Nowiński, Szczeć sukiennicza, szczeć większa, szczeć barwierska, drapacz sukienniczy(Dipsacus sativus). W: Słownik botaniczny, red. A. Szweykowska, J. Szweykowski,  Wiedza Powszechna, Warszawa, 1993, s. 619-620.

[16] J. v. Malotki, Führer durch Treptow a. Rega. Treptow, 1926, s. 31-32.

[17] M. Opęchowski, Königshain – Królewski Gaj – Park w Trzebiatowie na Przedmieściu Gryfickim. W: Trzebiatów – spotkania pomorskie, red. J. Kochanowska, Szczecin, 2006, s.177-184.

[18] F. rnier, Der Treptower Königshain, Unser Pommerland, 1928, t. 5/6, s. 246-247; H. Malotki, 110 Jahre Treptower Königshain. Heimatklänge Zeitung für Heimatvertrieb aus dem Kreis Greifenberg, 1954/6, s. 2-3.

[19] F. Tornier, Der Treptower Königshain… dz. cyt…, s. 246-247.

[20] G. Engel, Ekspertyza ogólna dendrologiczno-techniczna  parku miejskiego w Trzebiatowie, woj. Szczecin. Pracownie Konserwacji Zabytków, Szczecin (mskr.).

[21] W. Bugała (red.) Klony. Bogucki Wyd. Nauk. Poznań, 1999

[22] F. Tornier, Der Treptower Königshain… dz. cyt…, s. 246-247.

[23] A. Zając, M.Zając, Reynoutria japonica Houtt. W: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce,  Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki UJ, Kraków, 2001, s. 448.

[24] K. Trusiewicz, Stan obecny i projekt zadrzewienia fragmentu zabytkowego parku w Trzebiatowie, praca magisterska, AR Szczecin, 1999, (mskr.)

[25] J.M. Matuszkiewicz, Zespoły leśne Polski. PWN, Warszawa, 2001, s. 198-202.

[26] K. Kasprzak, Ochrona pomników przyrody. Zarys postępowania administracyjnego. Wyd. Abrys, Poznań, 2005, s. 3-16.

[27] W.Witek, Mury obronne w Trzebiatowie. Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa. Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie, WOSOZ, Szczecin, 2001 (mskr.).

[28] Pommersches Urkundenbuch III, 1897, s. 338.

[29] K. Kalita-Skwirzyńska, Średniowieczne obwarowania miejskie Trzebiatowa. W: Trzebiatów – spotkania pomorskie, red. J. Kochanowska, Szczecin, 2004, s.35-49.

[30] J.K. Rachański, Trzebiatów i okolice… dz. cyt…, s. 10-11.

[31] K. Kalita-Skwirzyńska, Średniowieczne obwarowania… dz. cyt…, s. 96-97

[32] T. Russell, C. Cutler, M. Walters, Drzewa świata… dz. cyt…, s. 197.

[33] W. Żukowski, B. Jackowiak, Lista roślin naczyniowych ginących i zagrożonych na Pomorzu i w Wielkopolsce. W: Ginące i zagrożone rośliny naczyniowe Pomorza Zachodniego i Wielkopolski, red. W. Żukowski, B. Jackowiak, Prace Zakładu Taksonomii Roślin UAM, 1995, nr 3, s. 9-92.

[34] E. Müller, Tysiąc zapomnianych mordów. Zakład Leczniczy w Trzebiatowie i jego likwidacja w 1941 roku. W: Trzebiatów – spotkania pomorskie, red. J. Kochanowska, Szczecin, 2007, s. 34-45.

[35] J.M. Matuszkiewicz, Zespoły leśne Polski…, dz. cyt…, s.209-211.

parki miejskieTrzebiatów

Michał Zinowik • 6 listopada 2014


Previous Post

Next Post